كيسه ملتحمه
كرمهاي چشم (= Oxyspirura sp گونه هاي اُكسيسپيرورا)
طول اين انگلها تا 2 سانتي متر مي رسد و در كيسه ملتحمه ، اغلب زير پلك سوم زندگي مي كنند و موجب تورم بافت ملتحمه ، آماس چشم ، بيرون زدن پلك سوم و گاهي چسبندگي پلكها مي شوند .اين كرمها ، ماكيان ، بوقلمون ، كبوتر ، برخي از پرندگان تفريحي و بسياري از پرندگان وحشي را آلوده مي كنند . ممكن است پرندگان وحشي منبع عفونت براي طيور باشند . گاهي پرنده اي كه جراحات شديدي دارد در هنگام معاينه عاري از انگل مي باشد . سوسكها ، براي برخي از گونه هاي كرمهاي چشم ، ميزبان واسطه هستند .
ناي
سينگاموس تراكيا (Syngamus trachea) Gapeworms
اين كرمها نماتودهاي قرمز رنگي هستند كه در ناي و گاهي در برونشهاي بزرگ زندگي
مي كنند . اين انگلها از خون ميزبان تغذيه مي نمايند و در محل اتصال به ناي موجب تورم ناي به صورت پراكنده يا كانوني مي شوند . طول كرمها تا 2 سانتي متر مي رسد . هر جفت از اين كرمها شامل دو جنس نر و ماده اند كه حالت چنگال مانند دارند و دائماً در حال جفت گيري مي باشند . ممكن است ماكيان ، بوقلمون ، قرقاول ، مرغ شاخدار ، جوجه غاز ، بلدرچين و بسياري از پرندگان ديگر به اين انگلها مبتلا شوند . نشانه هاي اين بيماري شامل : تنفس با دهان باز ، تنگي نفس و لرزش سر مي باشد . پرنده هايي كه بشدت مبتلا هستند ممكن است خفه شوند . كرمهاي خاكي و حلزونها ممكن است به عنوان ناقل يا ميزبانهاي كمكي عمل نمايند ، ولي سير تكاملي آن ممكن است به صورت مستقيم هم انجام شود . ممكن است حالت تنفس با دهان باز ، در غازهاي اهلي توسط انگل سياتوستوما برونكياليس نيز ايجاد گردد .
مري و چينه دان
كرمهاي چينه دان (Cropworms)
گونه هاي كاپيلاريا (Capillaria sp)
اين نماتودها چينه دان و مري را متبلا مي كنند (گونژيلونما اينگلوويكولا نيز چينه دان را مبتلا
مي كند). آنها مخاط را سوراخ كرده ، تونلي در آن ايجاد مي نمايند و موجب التهاب و ضخيم شدن مخاط مي شوند . طول برخي از اين كرمها به 6 سانتي متر مي رسد . اين انگلها نازك و نخي شكل بوده ، با چشم غير مسلح لسختي ديده مي شوند ، ولي در گسترشهاي تهيه شده از مخاط ، به آساني ديده مي شوند . ماكيان ، بوقلمون ، غاز ، اردك ، مرغ شاخدار و بسياري از پرندگان وحشي يا پرندگان تفريحي محبوس ، به اين انگل حساسند ، نشانه هاي بيماري اغلب شامل كم خوني و لاغري است .
پيش معده
حداقل سه گونه از نماتودها (ديسفارينكس ، تترامرز ، سيرنه آ) به عنوان انگل پيش معده طيور و ساير پرندگان محسوب مي شوند . شكل بالغ اين كرمها 3 تا 18 ميلي متر طول داشته ، براحتي با چشم غير مسلح ديده مي شود . اكثر گونه ها تونلي در مخاط ايجاد گرده ، برخي به طور عمقي در داخل غدد نفوذ مي كنند . جراحات شامل زخم مخاط همراه با خونريزي ، نكروز و تورم مخاط مي باشد ،كه در نتيجه گاهي سبب مسدود شدن مجرا مي گردد . نشانه ها متغير و گاهي شامل اسهال ، لاغري و كم خوني مي باشند. ماكيان ، بوقلمون ، كبوتر ، مرغ شاخدار ، بلدرچين ، اردك ، باقرقره و قرقاول به اين انگل حساسند . مرگ و مير بالا در كبوترها و با قرقره هاي آلوده به ديسفارينكس ناسوتا اتفاق افتاده است . ملخ ، سوسك و دو نوع ساس (سوباگ و پيل باگ) براي يك يا چند گونه از اين كرمها ، ميزبان واسطه مي باشند .
سنگدان – كرمهاي سنگدان
حداقل دوجنس از انگلها ، (كيلوسپيرورا ، آميدوستوموم) سنگدان را مبتلا مي كنند . انگلهاي بالغ حداقل 1 سانتي متر طول دارندو طول آنها به 4 سانتي متر هم مي رسد . اكثراينها زير پوشش سنگدان زندگي مي كنند ، ممكن است سنگدان دچار زخم و نكروز شده يا قسمتهايي از آن كنده شود . ممكن است ديواره عضلاني سنگدان حالت كيسه اي پيدا كند يا پاره شود . ماكيان ، بوقلمون، اردك ، غاز ، بلدرچين و با قرقره به اين انگل حساسند . ملخ ، سوسك ، شپشك ميزبانهاي واسطه يك يا چند گونه از اين كرمها مي باشند .
روده باريك
كرمهاي گرد = Roundworms ( گونه هاي آسكاريديا Ascaridid )
گونه هاي بسياري از آسكاريسها در روده باريك پرندگان شناسايي شده اند . اكثر آسكاريسها تنها يك گونه از پرندگان را مبتلا ميكنند ، اين كرمها ، بويژه در پرندگان جوان ، تورم روده ايجاد مي كنند . نشانه هاي عفونت معمولاً شامل اسهال و كاهش وزن مي باشد . پرندگاني كه اغلب آلوده مي شوند شامل : ماكيان ، بوقلمون ، بلدرچين ( همه به آسكاريدياگالي حساسند) ، كبوتر و مرغ شاخدار مي باشند . اگر چه تخم آسكاريس به وسيله ملخها و كرمهاي خاكي انتقال مي يابد و ماكيان را آلوده مي نمايد ، ولي چرخه زندگي آنها معمولاً مستقيم است .
گونه هاي كاپيلاريا Capillaria sp
اين كرمها مخاط روده پرندگان را مبتلا مي كنند . بسياري از كاپيلارياها ميزبان اختصاصي ندارند . اينها در مخاط روده باريك و يا روده كور ( معمولاً در روده كور) زندگي مي كنند . طول كرمهاي بالغ اين گروه از 6 تا 25 ميلي متر متغير است ، اين كرمها بسيار نازك هستند . بهترين راه تشخيص اين كرمها ، استفاده از ميكروسكوپ مي باشد و معمولاً مي توان آنها را در گسترشهاي تهيه شده از مخاط پرندگان مبتلا پيدا كرد. اين كرمها با شدتهاي مختلف موجب تورم روده
مي شوند . نشانه ها شامل اسهال ، لاغري و احتمالاًٌ مرگ مي باشد . پرندگاني كه معمولاً به اين كرمها مبتلا مي شوند عبارتند از : ماكيان ، بوقلمون ، كبوتر ، مرغ شاخدار ، اردك ، غاز ، قرقاول و بلدرچين . بعضي از كاپيلارياها داراي ميزبان واسطه (كرم خاكي) و بعضي ديگر داراي سير تكاملي مستقيم هستند .
كرمهاي پهن Tapeworms
جنس ها و گونه هاي زيادي از كرمهاي پهن وجود دارند كه طيور و ساير پرندگان را مبتلا مي كنند . بسياري از اين گونه ها ميزبان اختصاصي ندارند . اكثر اين كرمها به آساني با چشم قابل مشاهده اند ، در حالي كه تعدادي از آنها كوچكند و به آساني ديده نمي شوند . اكثر كرمهاي پهن به وسيله يك ميزبان واسطه بي مهره ( حشرات، خرچنگها ، كرمهاي خاكي ، حلزونها ، زالوها)انتقال مي يابند و با كنترل ميزبانهاي واسطه مي توان آنها راكنترل كرد . كرمهاي پهن ، پرنده را از غذا بي بهره مي كنند و ممكن است در محل اتصال به روده جراحت ايجاد نمايند . بيماري زايي آنها نامعلوم و احتمالاً متغير مي باشد و گاهي از ميزاني كه تصور مي شود هم پايين تر است. كرمهاي پهن به ندرت در طيور مشكل ايجاد مي كنند ، مگر در پرندگاني كه داراي چراي آزادند يا گله هاي كوچك خانگي ، كه در آنها ميزبانهاي واسطه حضور دارند . سوسكهايي كه در بستر زندگي مي كنند و مگسهاي خانگي مي توانند براي طيوري كه به طور متراكم و محبوس پرورش مي يابند به عنوان ميزبان واسطه عمل نمايند .
روده كور
هتراكيس گاليناروم در روده كور بسياري از انواع طيور و ساير پرندگان زندگي مي كند . اين انگل به خوبي شناخته شده است زيرا ممكن است تخم آن حاوي تك ياخته (هيستوموناس مله آگريديس) عامل بيماري سرسياه باشد . طول اين كرم به 5/1 سانتي متر مي رسد و به آساني قابل مشاهده مي باشد و اكثراً در انتهاي روده كور فراوان است . كرم موجب تورم روده كور مي شود و ممكن است در ديواره روده كور ندولهاي كوچكي تشكيل دهد . پرندگان حساس شامل : ماكيان ، بوقلمون ، مرغ شاخدار ، بلدرچين ، اردك ، قرقاول و غاز مي باشند . سير تكاملي انگل مستقيم است . ولي ممكن است به پرندگاني كه كرمهاي خاكي حاوي تخم اين كرم را مي بلعند سرايت كند . گونه هاي ديگر هتراكيس از بسياري جنبه ها با اين كرم شباهت دارند .
پوست
كاليريكلوم فابا (Collyriclum Faba)
يك ترماتُود نيمه كروي است كه طول آن به 5/5 ميلي متر مي رسد . اين كرم درون كيستهايي در پوست طيور و بسياري از پرندگان وحشي زندگي مي كند . كيستهاي پوستي حدود 4 تا 6 ميلي متر قطر داشته ، معمولاً حاوي دو كرم مي باشند و اغلب در ناحيه مخرج ديده مي شوند . چرخه زندگي آن ناشناخته است . اين جراحات نشانه هاي زيادي ايجاد نمي كند ولي ممكن است به كاهش كيفيت لاشه در كشتارگاه منجر گردد .
منبع مورد استفاده :
1 . راهنماي بيماري هاي طيور ، تاليف سي اي وايتمن و اي اي بيكفورد ، ترجمه آقايان دكتر محمد حسين بزرگمهري، دكتر بهرام شجاعدوست، دكتر عليرضا اكبري، دكتر غلامعلي كليدري، دكتر نريمان شيخي، انتشارات سازمان اقتصادي كوثر، چاپ اول، تهران ، 1375
